Početna » Aktuelno, Društvo » Tužno i nedopustivo: Zapušteno groblje u Boru 7.000 jevrejskih logoraša

Tužno i nedopustivo: Zapušteno groblje u Boru 7.000 jevrejskih logoraša

Bor, 12. maj

Autor: B. Filipović

Kada je 9. maja, na Dan pobede nad fašizmom, i delegacija Ambasade Mađarske položila vence i cveće na kriptu sa Spomen-kosturnicu na Novom groblju u Boru, u prisustvu i predstavnika Ambasade Rusije i domaćina, ceo skup ostao je bez reči: zapušteno, tužno i jadno izgledao je kompleks Spomen-kosturnice u kojoj je položeno više od 7.000 logoraša stradalih u vreme Drugog svetskog rata na prinudnom radu u Borskim rudnicima bakra. Ubedljivo najviše, na tom mestu, sahranjeno je Jevreja iz Mađarske, ratnih zarobljenika i interniraca iz Sovjetskog saveza, bivše Jugoslavije, Italije, Poljske, Belgije i Grčke. Nemački fašisti i njihovi pomagači najviše su terorisali Jevreje, najčuveniji po zlostvaljanju logoraša bio je jevrejski logor smrti „Berlin“. Takvih je bilo 16, od ukupno 32 logora u Boru i okolini.

Iako su predstavnici država Izraela i Mađarske, ranijih godina dolazili na ovo groblje i dogovarali se sa lokalnim vlastima u Boru o ponovnom uređenju i zajedničkoj akciji vraćanja u prvobitno stanje celog kompleksa, ništa nije učinjeno. Bilo je tužno i žalosno 9. maja gledati kako nije pokošena ni trava na stazi širene metar, dva i dužine pedesetak metara, i kako je ceo nemali prostor zarastao u šiblju i korov. Nisu tu komunalci krivi, jer oni rade kako im se kaže i kako se sklopi posao. Bor i Srbija, pa i države čiji su logoraši, ratni zarobljenici, ostavili kosti na tom mestu, nemaju ni jedno opravdanje za tugu i jad, i neviđeni nehaj, koji prekrivaju taj močvarni deo zemljišta. Ostali su venci domaćina, SUBNOR-a Bor i mađarske Ambasade pored kripte da nemo svedoče da je neko, posle ko zna koliko vremena, bio na tom svetom mestu, na međunarodnom groblju, verujemo i jedinstvenom u svetu. Negde septembra 1944. Nemci su se povukli iz borskih radnih logora smrti i preko Petrovca i Beograda, Vojvodinom do Mađarske, sve pešice, odveli i logoraše ka nemačkim zloglasnim logorima. Usput je ubijeno više od 1.000, do Crvenke u Vojvodini stiglo ih je 2000, do Nemačke mali broj ovih, iznemoglih, glađu izmučenih, sužnjeva. Najviše ih je, igrom zle sudbine, zauvek ostalo u Boru. Kakva tragedija u kojoj je stradao i čuveni mađarski pesnik i logoraš Mikloš Radnoti, čiji je spomenik danas ispred Doma zdravlja u Boru (stari spomenik, sa obale Borskog jezera, gde je bila i većina logora, ukraden je pre više godina, lopovi do danas nisu otkriveni).

Neka i ovaj zapis bude opomena i apel da se, ne samo Srbija, i ostale zemlje čiji su stradalnici na „jevrejskom groblju“ u Boru, pobrinu i urede taj sveti prosotr. Zarad pokolenja koja dolaze i sećanja na te mučenike stradale pod fašističkom nemani.

Share

Ostavite odgovor